به گزارش روابط عمومی دانشکده فناوریهای نوین پزشکی، معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، پروتکل درمانی مدیریت درد مزمن با استفاده از آمپول بوپرنورفین پیوسته‌رهش (Buprenorphine Extended-Release) را با همکاری مرکز مدیریت پیوند و درمان بیماری‌ها و کمیته مشورتی درمان اختلالات مصرف مواد تدوین و به مراکز درمانی سراسر کشور ابلاغ نمود.

بوپرنورفین چیست؟

بوپرنورفین یک داروی اپیوئیدی با خواص دارویی منحصر‌به‌فرد است که به عنوان آگونیست نسبی گیرنده مو-اپیوئیدی و آنتاگونیست کاپا عمل می‌کند. این دارو به دلیل ویژگی‌های خاص خود، جایگزینی ایمن‌تر برای داروهای مخدر رایج در مدیریت درد مزمن محسوب می‌شود.

مزایای کلیدی بوپرنورفین نسبت به سایر اپیوئیدها:

• اثر سقفی (Ceiling Effect) در دپرسیون تنفسی: برخلاف آگونیست‌های کامل مانند مورفین و اکسی‌کدون، افزایش دوز بوپرنورفین باعث افزایش خطر دپرسیون تنفسی نمی‌شود.

• پتانسیل سوءمصرف کمتر: به دلیل اثر آگونیستی نسبی، سرخوشی و وابستگی ناشی از آن بسیار کمتر از اپیوئیدهای کامل است.

• اتصال قوی و تفکیک کند از گیرنده: نیمه‌عمر طولانی (۱۶۶ دقیقه در مقایسه با ۶.۸ دقیقه فنتانیل) باعث اثر ضد‌درد پایدارتر می‌شود.

• ایمنی بیشتر در مصرف همزمان: خطر تداخل با سایر داروها و عوارض جانبی کشنده نسبت به مورفین و متادون کمتر است.

اندیکاسیون‌ها:

• درمان درد مزمن با شدت متوسط تا شدید

• درمان بیماران مبتلا به سوءمصرف مواد مخدر

• درد ناشی از سرطان (به عنوان گزینه خط چهارم در نردبان مسکن WHO)

کنتراندیکاسیون‌های مطلق:

• حساسیت مفرط به بوپرنورفین (آنافیلاکسی یا آنژیوادم)

• دپرسیون شدید تنفسی (در شرایط بدون نظارت یا عدم دسترسی به تجهیزات احیا)

• آسم برونشیال حاد یا شدید

• انسداد دستگاه گوارش (از جمله ایلئوس فلجی)

تأکیدات مهم:

• فقط تزریق زیرجلدی (شکم یا پشت بازو) مجاز است و تزریق وریدی، عضلانی یا داخل جلدی اکیداً ممنوع است (خطر تشکیل توده جامد، آمبولی ریوی و مرگ).

• تزریق باید در بیماران بستری یا بستری موقت انجام شود و در داروخانه‌های سرپایی توزیع نمی‌گردد.

• محل تزریق باید بین دوزهای ماهانه جابجا شود.

• بیمار باید از وجود توده (Depot) در زیر پوست محل تزریق به مدت چند هفته مطلع باشد و از ماساژ دادن آن خودداری کند.

عوارض جانبی شایع:

• واکنش‌های محل تزریق (درد، قرمزی، خارش)

• سردرد، سرگیجه، خواب‌آلودگی

• تهوع، استفراغ، یبوست

• آرام‌بخشی (سِدیشن)

عوارض جانبی جدی (نیازمند پایش):

• دپرسیون تنفسی (به ویژه در مصرف همزمان با بنزودیازپین‌ها و الکل)

• نارسایی آدرنال (پس از مصرف طولانی‌تر از یک ماه)

• هپاتیت و افزایش آنزیم‌های کبدی (نیاز به پایش ماهانه عملکرد کبد)

• افت فشار خون وضعیتی

• افزایش فشار مایع مغزی نخاعی و داخل صفراوی

تداخلات دارویی مهم:

• مهارکننده‌های CYP3A4 (کتوکونازول، اریترومایسین، فلوکونازول، گریپ‌فروت، دیلتیازم، وراپامیل و ...): افزایش سطح سرمی بوپرنورفین

• القاکننده‌های CYP3A4 (فنوباربیتال، فنی‌توئین، کاربامازپین، ریفامپین، دگزامتازون): کاهش سطح سرمی بوپرنورفین

• تضعیف‌کننده‌های سیستم عصبی مرکزی (بنزودیازپین‌ها، الکل، داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور، ضدافسردگی‌های سه‌حلقه‌ای): افزایش خطر آرام‌بخشی و دپرسیون تنفسی

اقدامات قبل از تجویز:

1. انجام آزمایش‌های عملکرد کبد

2. شرح حال کامل از مصرف همزمان سایر داروها

3. بررسی سابقه واکنش‌های آلرژیک

صلاحیت تجویز:

• متخصص رادیوانکولوژی

• متخصص اعصاب و روان

• فوق‌تخصص هماتوانکولوژی

• فلوشیپ درد و طب تسکینی

نکته: پزشکان متخصص نورولوژی، ارتوپدی، جراح مغز و اعصاب و فوق‌تخصص روماتولوژی در فهرست ارجاع‌دهندگان به گروه‌های صاحب‌صلاحیت تجویز قرار می‌گیرند.

متن کامل این پروتکل درمانی از طریق تارنمای معاونت درمان به آدرس زیر قابل دسترسی است:

http://medcare.behdasht.gov.ir